Nghĩ về Chiếu cầu lời nói thẳng của triều Tây Sơn

13/05/2010,15:16:17 | 198 | 4
Nghĩ về Chiếu cầu lời nói thẳng của triều Tây Sơn

Chiếu cầu lời nói thẳng của triều Tây Sơn do Ngô Thời Nhậm viết thay cho vua Cảnh Thịnh Nguyễn Quang Toản (có tài liệu nói theo di chúc của vua Quang Trung). Ra đời trong thời điểm đặc biệt bài chiếu này thể hiện một nét văn hóa tốt đẹp của dân tộc ta.

Chiếu cầu lời nói thẳng ra đời vào lúc thái sư Bùi Đắc Tuyên đã bị giết bởi tội chuyên quyền lộng hành gây quá nhiều tổn thất về thanh danh uy tín của triều đại Tây Sơn. Đọc Chiếu cầu lời nói thẳng của triều Tây Sơn chúng ta cảm động nhất là từ đầu đến cuối nhà vua bằng một thái độ rất mực khiêm nhường trình bày cặn kẽ mọi thực trạng xã hội cho dân chúng biết không hề che đậy giấu giếm. Cũng phải vậy thôi muốn cầu lời nói thẳng mà nhà vua lại không dám nói thẳng nói thật thì ai tin.

images107904_6-1thay.jpg 

Tượng Hoàng đế Quang Trung tại Bảo tàng Tây Sơn. Ảnh: Phạm Văn Chai

 

Mở đầu chiếu viết: "...Vận nước gặp lúc gian nan họ ngoại thích trộm quyền cương điềm trời luôn hiện việc binh hỏa không lúc nào ngơi người hành dịch có khi bị chìm đắm dưới sóng gió có khi mắc vào chốn gươm đao nào là phải vận tải đưa lương nào là bị tham quan đục khoét". Tiếp đó nhà vua cất lời than: "Than ôi chơi bời là cái điều nguy ngập khoe khoang là cái cớ diệt vong".

Đấy là vua nhận lỗi đấy. Điều cảm động nữa là nhà vua biết sợ: "Nay quốc gia đất rộng người nhiều thực là nhờ công ơn của tiên hoàng đế (chỉ vua Quang Trung) mở mang khi trước. Nhưng đất rộng mà lắm chỗ bỏ hoang dân nhiều mà nhiều nơi ta thán Trẫm run rẩy sợ hãi như sắp sa vào vực thẳm. Từ xưa công sáng nghiệp đã khó mà sự thủ thành lại càng khó hơn. Trẫm cùng các đại thần thân cận toan tính lo lường nhưng chưa biết thế nào là phải". Người đời sau đọc bài chiếu này ít nhất cũng ghi nhận ở đây chút lòng thành thật của một ông vua trẻ biết mình.

Sau khi vừa dẹp xong đại địch Mãn Thanh đất nước còn ngổn ngang trăm mối thì vua Quang Trung tạ thế quá ư đột ngột. Trước thực trạng xã hội đó nhà vua kết luận: "Tóm lại cái tệ trễ biếng là do cái lòng tự mãn tự túc sinh ra tích tụ chất chứa đã lâu không sao kể xiết". Xin hiểu chữ "trễ biếng" mà nhà vua dùng ở đây với hàm nghĩa chỉ trích rất nặng nề: chỉ lo hưởng lạc không lo việc dân việc nước còn chữ "tự mãn tự túc" dùng ở đây cũng không nhẹ nhàng như ngày nay chúng ta dùng trong sinh hoạt phê bình đối với văn học cổ nó là thứ tư tưởng kiêu căng ngạo mạn đến mức đáng sợ ý nói sau khi chiến thắng được quân Thanh rồi thì tự cho mình là cái rốn của vũ trụ.

Mục tiêu cơ bản của Chiếu cầu lời nói thẳng là nhà vua "mong rằng thần dân trong ngoài khuyên bảo để cho trẫm được đức hạnh tốt" và nhằm "cùng các đại thần tính toán tìm ra con đường đúng mà vẫn chưa thấy con đường nào là thích hợp". Nói cách khác tinh thần cơ bản của Chiếu cầu lời nói thẳng là lấy dân làm gốc một cách thực sự chứ không phải giả vờ. Có điều là thời bấy giờ chưa có điều kiện báo chí rộng rãi như chúng ta ngày nay nên nhà vua chỉ sử dụng biện pháp duy nhất là "Hỡi những kẻ bầy tôi và dân chúng các ngươi hãy dâng thư dán kín nói hết đừng giấu giếm. Trong kinh thì nộp cho triều đình ở ngoài thì nộp cho các quan trấn để chuyển đệ. Trẫm sẵn lòng nghe theo lời nói phải để thi hành ra chính sự mong đổi được tệ tục làm được việc hay".

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: "Sợ mất uy tín và thể diện mình không dám tự phê bình. Lại nói: nếu phê bình khuyết điểm của mình của đồng chí mình của Đảng và Chính phủ thì địch sẽ lợi dụng mà công kích ta. Nói như vậy là lầm to. Khuyết điểm cũng như chứng bệnh. Phê bình cũng như uống thuốc. Sợ phê bình cũng như có bệnh mà giấu bệnh không dám uống thuốc. Để đến nỗi bệnh ngày càng nặng không chết cũng la lết quả dưa". Như vậy có thể thấy rằng trong lịch sử dân tộc ta tổ tiên ta đặc biệt là các bậc kiệt hiệt chưa bao giờ sợ lời nói thẳng chưa bao giờ ngại "phê bình và tự phê bình" đó là một truyền thống tốt đẹp vậy. 

  • Vũ Ngọc Liễn
  • (Nguồn: baobinhdinh)

video, tâm sự, giải trí

Viết bình luận


Bình luận


vongoctho
    

14/05/2010 18:33:45

Bài này cần được nhiều người xem nhất là những người cán bộ có trọng trách với nhân dân. Cán bộ ra ai cũng hô hào nói "Sống và làm việc theo gương Bác Hồ - Theo tư tưởng Bàc Hồ". Nói thì phải đi đôi với làm ai sai thì phải sửa nagy cái sai của một một cách thành thật. Bên cạnh nhiều cán bộ cần mẫn tài năng có ích cho nhân dân họ biết nhận cái sai kịp thời mà sửa thì có biết bao người còn lại biết sai mà vẫn khư khư làm tiếp. Họ không cần ai góp ý phê bình thắng vào hành động suy nghĩ sai lầm của họ quả là thật đáng tiếc … đáng tiếc !!!

Đâu là ích nước lợi dân nếu ai kia luôn bảo thủ cái sai của mình rồi để người khác gánh thay cho mình để bị thiệt thòi oan sai...quả là thật đáng tiếc !!!
...............................

Cảm ơn bạn Quang Võ sang thăm và đồng cảm!
Chúc khỏe!

vongoctho
    

14/05/2010 18:31:04

Thủy sang thăm Thọ đọc bài viết của bác thân sinh Thọ thật chí lý!
Mừng sức khỏe bác Vũ Ngọc Liễn!
Chúc Thọ luôn vui!
Thân
ĐTT

..................

Cảm ơn Thủy sang thăm và có lời chúc mừng !
Chúc vui!

Quang Võ
    

13/05/2010 23:45:15

Nói thì phải đi đôi với làm ai sai thì phải sửa ngay

Bài này cần được nhiều người xem nhất là những người cán bộ có trọng trách với nhân dân. Cán bộ ra ai cũng hô hào nói "Sống và làm việc theo gương Bác Hồ - Theo tư tưởng Bàc Hồ". Nói thì phải đi đôi với làm ai sai thì phải sửa nagy cái sai của một một cách thành thật. Bên cạnh nhiều cán bộ cần mẫn tài năng có ích cho nhân dân họ biết nhận cái sai kịp thời mà sửa thì có biết bao người còn lại biết sai mà vẫn khư khư làm tiếp. Họ không cần ai góp ý phê bình thắng vào hành động suy nghĩ sai lầm của họ quả là thật đáng tiếc … đáng tiếc !!!

Đâu là ích nước lợi dân nếu ai kia luôn bảo thủ cái sai của mình rồi để người khác gánh thay cho mình để bị thiệt thòi oan sai...quả là thật đáng tiếc !!!

thuyqn
    

13/05/2010 15:34:01

thuyqn

Thủy sang thăm Thọ đọc bài viết của bác thân sinh Thọ thật chí lý!
Mừng sức khỏe bác Vũ Ngọc Liễn!
Chúc Thọ luôn vui!
Thân
ĐTT

Có thể bạn sẽ thích