TẢN MẠN THI CA

28/02/2010,07:53:09 | 96 | 0
Thơ hay vẫn lặng lẽ đi vào lòng người như những mạch ngầm dịu mát làm lành lại bao vết thương đời trong khổ đau mất mát lắm khi người ta vẫn còn phải vịn vào câu thơ để đứng dậy. Nhiều cuộc tranh luận sóng gió về thơ đó là gì nếu không phải niềm yêu và lòng mong mỏi cho thơ hay lên. Ngày thơ Việt Nam đã trở thành một lễ hội văn hóa sang trọng có sự tham gia đông đảo của công chúng ở mọi miền đất nước.
Thơ còn cần cho cuộc sống biết bao. Với công chúng người cầm bút đừng bao giờ làm cho thơ xa lạ hay thấp hèn đi. Muôn đời thơ vẫn là nhịp cầu nối tâm hồn này đến tâm hồn khác. Sứ mệnh của thơ là thế chẳng bao giờ đổi thay.

OrchidDis.gif

TẢN MẠN THI CA


NGUYỄN HỮU QUÝ

1.
Tôi luôn luôn tin rằng các nhà thơ đích thực là những người rất lương thiện. Bởi ngọn bút của họ (bây giờ có thể là bàn phím) hướng về tinh thương yêu và sự cao đẹp của con người. Từ xưa đến nay những thi hào thi bá thi nhân được quần chúng kính trọng yêu mến khi họ có những tác phẩm mang nỗi buồn vui và khát vọng của dân trăm họ. Không ai công bằng như nhân dân; những con người khổ đau và lam lũ ấy định giá chính xác minh chủ và thi nhân của họ. Chính họ không ai khác từ bờ tre góc ruộng từ bãi chợ hẻm phố những kẻ nông kẻ chợ kẻ sĩ...đã thầm lặng bầu chọn ra anh hùng và nhà thơ cho dân tộc mình. Và những gì bách tính thiên hạ tự nguyện bầu chọn ra tự nguyện ghi tâm khắc cốt mới lâu bền mới trở thành giá trị muôn thuở của đất nước.
Xuyên suốt muôn đời vẫn là lòng yêu nước thương dân; cái mẫu số vĩnh hằng ấy là tiêu chí số một để định vị giá trị của người cầm quân và người cầm bút. Tài năng nào tài năng đến mấy cũng phải gắn với chữ Tâm mới mong tỏa sáng lưu truyền. Cốt lõi chữ Tâm phải chăng là lòng Thiện diễn giải giản dị như thơ của bình dân là Thương người như thể thương thân...Lòng Thiện ấy như Nguyễn Trãi từng viết Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân như Nguyễn Du từng khóc Trải qua một cuộc bể dâu / Những điều trông thấy mà đau đớn lòng như Hồ Xuân Hương từng cảm Có phải duyên nhau thì thắm lại / Đừng xanh như lá bạc như vôi...Đọc thơ của ông cha của một số nhà thơ lớp trước tôi thấy họ đau đớn và thương yêu thật lắm sâu lắm và tuyệt nhiên chẳng tù mù cầu kỳ rắm rối chút nào. Thơ thốt ra từ cõi lòng mình không mượn vay ai cả và nó cũng thật gần với nhân dân. Trăm họ biết Nguyễn Trãi Nguyễn Du Hồ Xuân Hương...là những thi hào thi bá sáng tỏa của đất nước của nhân loại trước hết họ đọc được trong từng con chữ những đau đớn lòng của chính thân phận mình.
Càng đọc tôi càng thấy sự giản dị cô đọng cần cho thơ biết bao. Hai câu thơ này của Hữu Thỉnh không mới lạ xuất sắc về ngôn từ nhưng tại sao lại ám ảnh tôi đến thế:
Một đời người mà chiến chinh nhiều quá
Em níu giường níu chiếu đợi anh
Câu thơ bình dị đến mức tưởng ai cũng có thể làm được mà chứa đựng quá nhiều ý nghĩa. Số phận của một dân tộc một thế hệ một gia đình một con người trong một giai đoạn lịch sử có ở trong đó. Một đời người mà chiến chinh nhiều quá. Chiến tranh cuộc này qua cuộc khác hết đánh Pháp lại chống Mỹ. Chiến tranh năm này qua năm khác tháng này qua tháng khác ngày này qua ngày khác. Đất nước bị xâm lăng chúng ta không thể không cầm vũ khí để đánh giặc nhưng cái thử thách này quá lớn cơn bão máu cuốn bao nhiêu người vào vòng xoáy tanh nồng của nó và gánh nặng chiến chinh trĩu xuống mỗi phận người bé mỏng. Chiến thắng vĩ đại đến bao nhiêu lòng tự hào to lớn đến bao nhiêu cũng không thể khỏa lấp hết những mất mát thương đau của nhân dân; câu thơ như lời cảm thán với những xa xót thẳm sâu kín đáo. Đến bây giờ tôi rất ngạc nhiên khi có người quá dị ứng với những bài thơ câu thơ viết về sự mất mát đau thương trong cuộc chiến tranh chống Mỹ. Cuộc chiến ấy là máu đầm đìa máu chứ đâu phải là đánh trận giả. Hàng triệu chàng trai cô gái tuổi còn rất trẻ ra trận không được trở về hàng triệu gia đình chịu tang tóc đau thương hàng triệu chia ly tao tác không phải không có những người thân buộc phải ngắm nhau qua mũi súng...Dân tộc đất nước bị dìm trong máu mọi cuộc chiến suy cho cùng tổn thất lớn nhất thuộc về Mẹ Việt Nam. Mẹ của những đứa con máu đỏ da vàng chết trận. Tuy nhiên chúng ta đã vượt qua cơn bão ấy vượt qua với nghị lực trên 200% mà sự can trường và lòng chung thủy phi thường của những người phụ nữ Việt Nam đáng được kính trọng. Theo tôi thì câu thơ thứ 2 đã đạt đỉnh hay khi nói về những người vợ người yêu trong cuộc chiến tàn khốc dằng dặc vừa qua. Em níu giường níu chiếu đợi anh. Níu giường níu chiếu còn ghê hơn cả hóa đá Vọng phu ấy chứ. Thành đá thì không còn đau đớn khát khao thấp thỏm hy vọng nữa còn đây những người vợ người yêu ấy phải sống muốn sống để đợi người thương yêu từ mặt trận trở về. Níu là chữ duy nhất dùng hay trong trường hợp này. Một điều nữa cần nói thêm: kiểu thơ như thế có bị coi là cũ không? Xét về mặt hình thức câu thì không mới. Mới ở đây theo tôi là ở hình tượng ngôn ngữ mà điểm sáng của nó là cụm từ níu giường níu chiếu. Chưa ai viết được hay như thế về một hiện tượng phổ biến quen thuộc: người vợ chờ chồng trong chiến tranh chống Mỹ. Mới ở trong thơ trước hết phải mới ở sự phát hiện vấn đề sự vật của cuộc sống từ đó nâng lên thành ý tưởng hình tượng cấu tứ của thơ và tất thảy những cái đó được trình bày trong sự chọn lọc ngôn ngữ khắt khe độc đáo mang dấu ấn của mình và trên mình.
Đọc thơ người mà ta thấy hổ thẹn khi đó đây mình còn dễ dãi tùy tiện trong chọn chữ cho thơ...

2
Lệ xin giọt cuối để dành
Trên phần mộ mẹ nương hình bóng cha
Cây cau cũ giại hiên nhà
Còn nghe gió thổi sông xa một lần
Con xin ngắn lại đường gần
Một lần...rồi mẹ hãy dần dần đi...
       Những câu thơ giản dị và xúc động ấy Trúc Thông viết cho ai? Trước hết như lời anh đề tựa ở bài thơ Bờ sông vẫn gió Chị em con kính dâng hương hồn mẹ. Địa chỉ anh gửi đến đầu tiên là mẹ dẫu bây giờ người đã ở cõi hư vô. Anh viết cho mình cho chị gái và cho tất cả những người thân của anh trong niềm thương nhớ vô biên người mẹ tảo tần đã khuất. Bên bờ sông hiu hiu gió anh cầu xin mẹ thêm một lần trở lại; trở lại với hình dáng đường nét khuôn mặt vô cùng thân thuộc của người đặng cho nỗi nhớ của các con vợi bớt đôi phần. Ai đã mồ côi mẹ và ai vẫn còn hạnh phúc có mẹ trên đời hẳn cũng đều rưng rưng khi đọc bài thơ này. Nỗi niềm riêng đã lan tỏa truyền cảm thành nỗi niềm chung của nhiều người. Thơ như ai từng xác nhận trong trường hợp này là tiếng nói của trái tim đã đến được với không ít trái tim khác.
                Một giọng thơ khác trẻ hơn chưa hẳn là hiện đại nhưng đã có điểm khác với truyền thống:
Bóng mẹ ngồi khâu đêm
sợi chỉ xe những đường gân xanh
lặng lẽ đổ khuôn bóng tối
 
bóng bà ngoại lưng còng ngõ nắng
tóc cước rưng rưng
quang gánh rẽ về thiên cổ.
                Những câu thơ nhiều hoài niệm ấy Trần Kim Hoa hẳn không muốn chỉ viết riêng cho mình bởi sau tình yêu thương ruột rà máu mủ dành cho mẹ và bà nữ nhà thơ muốn tìm sự chia sẻ đồng cảm ở bao tâm hồn khác.
Đấy là ước muốn tự nhiên là khao khát của không ít người làm thơ - một thể loại văn học trữ tình đã xuất hiện hàng nghìn năm nay. Những câu thơ bài thơ vượt thời gian nằm lòng nhân loại bao thế kỷ chính vì nó đã giải mã được chiều sâu tâm hồn con người bằng những diễn đạt tinh tế và khúc chiết nhất. Sự sáng tạo không thể không bắt đầu bằng sự phát hiện cuộc sống và nó được khai triển bằng những lối đi nghệ thuật riêng mang dấu ấn của cá thể nhưng kh&