NGÀY XUÂN KỂ CHUYỆN BẰNG CÂU ĐỐI

01/02/2009,15:55:21 | 206 | 1
Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn:
NGÀY XUÂN KỂ CHUYỆN VĂN NGHỆ SĨ BẰNG CÂU ĐỐI


Nhà nghiên cứu Vũ ngọc Liễn tại nhà riêng
 

Hoa mai (Ảnh: Internet)

Ngoài các công trình rất giá trị về Đào Tấn và hát bội Bình Định sướng lên ông cũng viết tặng bạn bè câu đối. Nhân ngày xuân xin lai rai kể một số câu đối hy vọng đem lại chút tình xuân của quý độc giả khi nghe nhắc đến mấy tên tuổi văn nghệ bằng hai câu của Vũ tiên sinh...

1. Xin bắt đầu bằng nhà thơ Lưu Trọng Lư:

- Lãng sĩ ban đầu vũ trụ nhược hữu kỳ sinh ư Trung danh ư Bắc quy ư Nam nẵng nhựt luận nhân tình ngã đẳng thanh đăng tằng túc ước

- Giang hồ khôi thủ trần hoàn hà túc vấn hứng nhi văn muộn nhi thi nộ nhi kịch kim triêu lai tưởng niệm mộ tiền hoàng lộc cánh mang nhiên.

Dịch nghĩa: Lãng tử số một như cuộc đời định sẵn sinh ở Trung nên danh ở Bắc về với đất ở Nam ngày trước bàn chuyện nhân tình bên ngọn đèn xanh bọn ta có hẹn nhau/ Giang hồ vẫn đứng đầu cuộc đời cần gì hỏi (tốt xấu) hứng thì viết văn buồn thì làm thơ giận thì viết kịch nay tôi đến tưởng niệm anh trước mộ con nai vàng càng ngơ ngác hơn.

Sinh thời Lưu Trọng Lư là người có tiếng giang hồ lãng tử. Ông đa tài cả văn thơ kịch. Bài thơ "Tiếng thu" nổi tiếng của ông đã nhiều giấy mực bình khen. Bài thơ lặng lẽ góp phần cho chiến thắng của Thơ Mới bấy giờ. Nhắc tới ông người ta thường nhớ tới hình ảnh con nai vàng rất gợi và sâu: "Em không nghe mùa thu/ Lá thu rơi xào xạc/ Con nai vàng ngơ ngác/ Đạp lên lá vàng khô". Vũ tiên sinh đã cùng ông "nẵng nhựt luận nhân tình" rồi cùng tâm đắc "trần hoàn hà túc vấn" giờ con nai vàng nổi tiếng đã yên nghỉ người còn lại cúi đầu tưởng niệm mà thấy "mộ tiền hoàng lộc cánh mang nhiên". Ngơ ngác vì mất bạn hay với cuộc đời?

2.Với nhà thơ Nguyễn Hoài Văn câu đối của Vũ tiên sinh vừa hóm vừa sâu sắc:

- Hà tất vấn phong lưu năng ẩm năng ca tửu sắc ngọc giao Vũ Ngọc Liễn

- Mạc sầu vô tri kỷ thả ngâm thả thướng thi thư hoài bão Nguyễn Hoài Văn.

Dịch nghĩa: Việc gì phải hỏi mình có phong lưu không thường uống rượu và ca hát rượu ngon nhan sắc là bạn quý của Vũ Ngọc Liễn/ Đừng buồn vì thiếu tri kỷ cứ ngâm ngợi và  thưởng thức thi phú là ước vọng của Nguyễn Hoài Văn.

Mai Đình Nguyễn Hoài Văn (1916-2003) là tác giả các tập thơ Giọt nắng thu-1970 Nhánh đêm gầy- 1973 Vườn mộng-1989 Vân sơn bán mộng (thơ chữ Hán- 2000) và còn 4 tập bản thảo nữa chưa kịp xuất bản. Thơ ông âm điệu ngôn ngữ đẹp và cũ kiểu "Mây bay bèo dạt chân cầu/ Nghe trong da thịt rợn sầu tương lai/ Giờ đây trên bước thu dài/ Nhánh đêm gầy với nhánh đời hoang vu". Bạn thơ trẻ giờ thường chuộng những tìm tòi cách tân nên dù ông yêu thơ làm thơ từ lâu họ đến với ông yêu kính bậc trưởng thượng hơn là chia sẻ thi phú. Ông buồn tâm sự với bạn Vũ. Vậy là có câu đối trên. Cái hóm của câu đối này ở chỗ vừa đúng người đúng việc (Vũ cũng từng là diễn viên Đoàn tuồng Liên Khu V trước khi đi học thành nhà nghiên cứu nên "năng ẩm năng ca" còn Hoài Văn thì quả là "thi thư hoài bão") nhưng Vũ "dành trọn" phần rượu ngon và nhan sắc "nhường" Văn hoài bão mơ hồ chuyện thi thơ cái việc ngàn vạn người xưa nay mấy ai còn lại với hậu thế. Nhưng câu đối không chỉ đùa vui. "Hà tất vấn phong lưu" "Mạc sầu vô tri kỷ" đã chạm thấu tới điều sâu thắm của nỗi u hoài nhân thế!

3. Thi sĩ Yến Lan lại là cuộc chia sẻ sâu xa giữa vinh quang và cay đắng của việc dấn thân nghề cầm bút:

- Nẫm niên dư bắc thượng nam quy tứ hữu thi đàn do lưu văn nghệ sử

- Thất tuần ngoại triêu ngâm mộ vịnh nhứt sinh hoa bút trường thán nguyệt vân thiên.

Dịch nghĩa: Hơn 30 năm ra Bắc về Nam bốn người bạn thân cùng góp mặt vào văn nghệ sử/ Ngoài bảy mươi sáng ngâm chiều vịnh cây bút hay trong đời cũng ngửa mặt than dài với mây trăng.

Nhà thơ Yến Lan vốn là một trong Tứ Linh (long lân quy phụng) của Bàn Thành Tứ Hữu cùng với Hàn Mặc Tử Quách Tấn Chế Lan Viên tạo nên một "Trường thơ Bình Định" và sau thêm Bích Khê Hoàng Diệp... dần thành "Trường thơ loạn" sừng sững trên thi đàn. Thời này người ta nhớ tới Yến Lan với các trứ tác hay đến từng chữ: "Bến My Lăng" "Bình Định năm 1935"... Riêng "Bến My Lăng" ông đã mặc định một bến thơ huyền thoại với ánh trăng vàng diễm ảo trong hồn người yêu thơ các thế hệ. Dù có "do lưu văn nghệ sử" nhà thơ tài hoa này cũng "trường thán nguyệt vân thiên". Ý tứ sâu xa này không hẳn chỉ nhắc tới tai nạn chữ nghĩa Yến Lan từng vướng mấy chục năm trước. Nó như cái bất lực tất yếu của văn nghệ sĩ mọi thời.

4. Với NSƯT Hoàng Chinh một trong "tứ đại danh ca" của hát bội Bình Định câu đối lại độc đáo ở khía cạnh khác:

- Hồi thủ bất thăng bi vạn kim bửu kiếm tàng thu thuỷ

- Tiêu hồn duy hữu biệt mỗi niệm lương nhân thống ngã hoài.

Dịch nghĩa: Ngoảnh đầu nhìn lại buồn khôn tả gươm báu ngàn vàng đã ẩn dưới làn nước mùa thu/ Nỗi đau lớn tử biệt mỗi lần nghĩ đến người bạn quý lòng tôi đau đớn lắm.

Câu đối này Vũ tiên sinh viếng NSƯT Hoàng Chinh một trong "Tứ đại danh ca" của hát bội Bình Định. Cái hay ở chỗ câu đối dùng toàn lời các câu hát của những vở hát bội trứ danh trong những đêm diễn thâu canh ở Bình Định. Câu đầu ở Địch Thanh Tân Dã đồn câu sau là lời Lan Anh trong Hộ Sanh Đàn. Mượn nỗi buồn của Lưu Bị tiễn Từ Thứ rời Thục về Tào vì mẹ mà ví với "bửu kiếm tàng thu thuỷ" sao mà hợp cảnh NS Hoàng Chinh qua đời cũng vào mùa thu câu sau là nỗi lòng người còn lại. Với một tài danh như Hoàng Chinh việc chọn lời tuồng tích sâu sắc để viếng tặng tôn vinh là sát hợp và có lẽ chỉ Vũ mới làm được bởi vì trước khi thành nhà nghiên cứu ông cũng là một diễn viên hát diễn của hát bội Bình Định.

5. Đây là câu đối viếng soạn giả cải lương Vĩnh Điền:

- Tuyệt tác ngâm thành vị cập trùng quan tinh đẩu lạc

- Khô kỳ hạ tận hốt nhiên nhứt mộng hải thiên không.

Dịch nghĩa: Vở kịch cuối vừa xong chưa kịp xem thì trăng sao rơi rụng/ Gỡ được ván cờ tàn thì bỗng nhiên như giấc mộng trời biển trống vắng.

Đây là câu đối viếng soạn giả cải lương Vĩnh Điền chắt rể của Đào Tấn. Ông là tác giả cùng thời với Ngọc Linh Hà Triều Hoa Phượng... Sau năm 1975 với danh nghĩa cán bộ chuyên trách về Đào Tấn của Bộ Văn Hoá Vũ Ngọc Liễn nhiều lần vào nhà bà Chi Tiên con gái út Đào Công để sưu tầm các tư liệu. và quen thân vợ chồng Vĩnh Điền đang ở đây phụng dưỡng bà. Sau này khi bà qua đời cuộc sống của gia đình soạn giả này càng lúc càng khó khăn: cải lương không còn thịnh như trước năm 1975 gia đình Vĩnh Điền đã bán ngôi nhà trên đường Võ Duy Nghi này mua lại một ngôi nhà nhỏ hơn ở đường Đồng Khởi một phần tiền còn lại gửi ngân hàng tháng tháng có ít lãi suất. Coi cũng như tạm ổn chuyện căng thẳng cơm áo. Cùng lúc này ông vừa viết xong vở cải lương đề tài Tây Sơn. Vì nhiều lẽ vở diễn do Nhà hát Trần Hữu Trang dàn dựng cứ sửa đi sửa lại và ông đã không kịp xem tác phẩm của mình. Hiểu hết hoàn cảnh này của soạn giả Vĩnh Điền có mặt ngay lễ tang ông nhà văn Sơn Nam đã nói với Vũ Ngọc Liễn rằng "Câu đối viếng của anh hay quá! " Khô kỳ hạ tận..." không hẳn ván cờ bí trong đời đâu dễ gỡ...

6. Câu đối dành cho nhà khảo cổ học Diệp Đình Hoa có vẻ vui vui bè bạn:

- Ngã môn đồng tuế hựu đồng hương tứ thập niên tiền đồng thị Bắc Kinh lưu học sĩ

- Thế cuộc phiên phong hoàn phiên vũ thất dư tuần hậu phiên thành Hà Nội thác cư ông.

Dịch nghĩa: Chúng ta cùng tuổi lại cùng quê bốn mươi năm trước cùng đi học ở Bắc Kinh/ Cuộc thế gió đó rồi mưa đó ngoài bảy mươi bạn lại thành ông già ở trọ đất Hà thành.

Nhà khảo cổ học Diệp Đình Hoa người Vĩnh Thạnh Bình Định cùng đi học Bắc Kinh với Vũ tiên sinh. Ông Diệp có nhiều công trình giá trị về khảo cổ biên khảo. Câu này ông Vũ lỡm bạn rằng dù thành danh cỡ nào Diệp cũng chỉ là ông già ở trọ đất Hà Thành trong sự "phiên phong hoàn phiên vũ". Vũ về với Bình Định và "làm dóc" với bạn thôi nhưng cuộc thế gió đó rồi mưa đó cũng không hời hợt chút nào.

7. Với nhà thơ Thanh Thảo:

- Hoa bút mỗi huy châu cơ mãn chỉ

- Tiết lâu kiến lập bằng hữu hân nhiên.

Dịch nghĩa: Mỗi lần vung bút châu ngọc đầy trang giấy/ Lầu tiết tháo dựng được bạn bè vui mừng lắm.

Đây là câu đối Vũ Ngọc Liễn mừng nhà thơ Thanh Thảo xây được nhà. Cũng là lời ngợi khen sự thán phục của Vũ dành cho người bạn nhỏ tuổi hơn sau 10 năm quen thân nhau ở Quy Nhơn. Vũ khen phục thơ Thanh Thảo nhưng trên hết khí tiết nhà thơ này mới là sự lớn. Vũ nói hộ nhiều người quen và chưa quen Thanh Thảo nhưng từ lâu đã mến mộ nhà thơ không riêng chuyện chữ nghĩa...

8. Với một nhà quản lý đương chức yêu và tin Vũ tiên sinh có cách dành tặng rất riêng:

- Hảo dã Văn Trọng Hùng muộn nhi thi nộ nhi kịch

- Truy tuỳ cổ nhân chí tiến tận chức thoái tận tâm.

Dịch nghĩa: Khá lắm Văn Trọng Hùng buồn thì làm thơ giận thì viết kịch/ Noi theo cái chí người xưa tiến thì làm tròn chức phận về thì trọn tấm lòng với đời.

Viết tặng nhà thơ kịch tác gia Văn Trọng Hùng Vũ tiên sinh có dùng lại ý "muộn nhi thi nộ nhi kịch" khi viết cho Lưu Trọng Lư. Có thể nói chất muộn nộ trong thơ kịch Văn Trọng Hùng còn sát hợp hơn. Nhưng chữ "hảo dã" khen tặng không hẳn chỉ dành cho chuyện thơ kịch. Tắc giả này đang là một cán bộ quản lý ngành văn hoá. Khi Vũ hạ bút tiến tận chức thoái tận tâm ông đã tin một quan chức tốt lại thêm ý ký thác nhắn gửi. Một người yêu ghét rạch ròi như ông đã trải qua bao yêu giận như ông chuyện ký thác tin yêu dành cho một bạn trẻ đương chức cũng là sự hiếm.

- Sinh hoạt kháo gia trù đản năng thưởng cổ kim giai thư hảo hoạ

- Tâm trường vô tục khí phương khả du thiên hạ danh sơn đại xuyên.

Dịch nghĩa: Đời sống dựa vào cái bếp nhà nhưng cũng thường được thưởng thức sách hay tranh đẹp/ Lòng ruột không có khí tục tiện cho việc đi đây đó chiêm ngưỡng cánh đẹp trong thiên hạ.

Tôi muốn kết chuyện kể bằng câu đối ông dành "tặng" cho mình. Sao không ông cũng là một "nhân vật" lừng lững đó thôi. Nhân vật hàng đầu trong nghiên cứu sân khấu truyền thống và nhất là với những đóng góp về danh nhân Đào Tấn và hát bội một đời dành cho cuộc phục dựng kịp thời các giá trị văn hoá quý này của dân tộc trước sau ông vẫn là nhà chuyên môn nhà khoa học không ham quyền chức không sợ uy vũ. Ông tặng mình mấy chữ tâm trường vô tục khí vừa khí chất vừa tự tin đến cao ngạo. Biết làm sao được khi mà các thứ "tâm" nhân danh cứ nhan nhản trong đời!

Cũng khó trước bao cám dỗ trước bao mồi danh lợi nhưng nếu sống trong đời ngay thẳng chính trực thì dù có "xì vấy xì vá"  (chữ trong một vở hát bội) chắc rằng cũng vô tục khí! À quên vì là ngày xuân xin sửa lại nếu lòng dạ tốt độ lượng với đời dẫu... có dĩ lỡ gì chắc cũng là thanh khí...

  • Lê Hoài Lương
  • (Bình Định online)

video, tâm sự, giải trí

Viết bình luận


Bình luận


CÀ LUI
    

04/02/2009 08:27:52

câu đối thời @

BÂY GIỜ ẢNH HƯỞNG KHỦNG HOẢNG KINH TẾ THẾ GIỚI MÀ TỆ NẠN CỜ BẠC SỐ ĐỀ CÁ ĐỘ Ở VIÊT NAM LẠI RỘ LÊN NHIỀU NGƯỜI CHỈ LAO MÌNH VÀO NHỮNG CUYỆN ĐỎ ĐEN KHÔG LO LÀM ĂN CHÍNH ĐÁNG LẠI VAY MƯỢN LUNG TUNG ĂN CHƠI LIỀU MẠNG "nợ quá gia tài đắp chiếu dài nằm ngủ" NÊN TÔI MỚI CÓ HAI CÂU ĐỐI:
"Tháng tận năm cùng nợ mòn con lớn ĐÓN XUÂN SANG
Cua bò cá chạy nhà dột cột xiu CHỜ SỐ XỔ"

Có thể bạn sẽ thích